Zaloguj
Kolekcje geologiczne> Słownik skamieniałości

Słownik słów kluczowych „Skamieniałości” CBDG

Słownik słów kluczowych „Skamieniałości” został sporządzony w celu efektywnego wyszukiwania danych paleontologicznych w zasobach Centralnej Bazy Danych Geologicznych PIG-PIB. Jest wykorzystywany w obrębie podsystemów CBDG: „Dokumenty”, „Otwory” oraz „Kolekcje geologiczne”.

Opracowanie: dr hab. Marcin Machalski (Instytut Paleobiologii, PAN)
Konsultacja: mgr Ewa Machalska (Geologiczne Bazy Danych PIG-PIB)

Słownik
Budowa
Bibliografia

Przyjęta systematyka świata żywego

Bezwzględnym priorytetem przy konstrukcji użytego w niniejszym słowniku schematu systematyki świata żywego były względy praktyczne, przede wszystkiem czytelność i łatwość w obsłudze. Poszczególne słowa kluczowe zostały dobrane na podstawie analizy dokumentacji paleontologicznej zawartej w opisach profili geologicznych w serii Profile głębokich otworów wiertniczych Państwowego Instytutu Geologicznego oraz na podstawie wyrywkowej analizy współczesnego piśmiennictwa geologicznego i paleontologicznego. Głównymi przesłankami włączenia danego terminu do słownika były:

  1. duże znaczenie w systematyce świata ożywionego;
  2. powszechność występowania w opracowaniach archiwalnych,
  3. stopień praktycznej znajomości danego terminu wśród polskich geologów i paleontologów, nie będących specjalistami w danej grupie organizmów.

To ostatnie kryterium uznano za szczególnie ważne, umożliwia ono bowiem łatwą orientację i efektywne poruszanie się po zasobach słownika przez nie-specjalistów.

Dobrane w myśl powyższych zasad terminy systematyczne, w randze od nadkrólestwa do rodzaju – tworzą schemat klasyfikacji organizmów w dziale „Skamieniałości strukturalne”. Schemat ten został skonstruowany arbitralnie na podstawie danych literaturowych (patrz cytowana poniżej bibliografia). Nie ma bowiem ogólnie przyjętej klasyfikacji organizmów, a poszczególne jej propozycje publikowane przez różnych autorów lub zespoły badawcze (patrz bibliografia poniżej) wykazują duże różnice (por Dzik 2003, s. 457).

Na poziomie ponadrodzajowym przyjęty schemat jest zdecydowanie przestarzały w porównaniu z proponowanymi w ostatnich latach schematami klasyfikacyjnymi świata organicznego. Te bowiem opierają się w dużej mierze na badaniach genetycznych i kladystycznych (np. Clarkson 1993, Benton 2005). Niniejszy schemat nawiązuje raczej – choć z odstępstwami - do tradycyjnej systematyki przedstawianej w kolejnych tomach serii Atlas skamieniałości przewodnich i charakterystycznych, wydawanych w ramach monumentalnej serii Budowa Geologiczna Polski. To właśnie na podstawie Atlasu klasyfikowano wiele okazów paleontologicznych Muzeum PIG i wprowadzano dane do licznych opracowań archiwalnych PIG.

Użycie jednego z nowocześniejszych systemów taksonomicznych utrudniłoby osobom wprowadzającym dane dowiązywanie do dokumentacji wielu słów kluczowych oraz wymagałoby od administratora słownika permanentnych konsultacji merytorycznych u paleontologów zajmujących się bardzo wąskimi grupami taksonomicznymi (trudno sobie bowiem wyobrazić, by administrator słownika dostosowywał dane archiwalne do obecnego stanu wiedzy). W zastosowanym schemacie systematycznym uwzględniono tylko kilka najważniejszych osiągnięć współczesnej nauki, np. wprowadznie podziału świata organicznego na pięć królestw lub zaliczenie konodontów do kręgowców (patrz objaśnienia do odpowiednich słów kluczowych w słowniku).

Niektóre słowa kluczowe z działu „Skamieniałości strukturalne" mogą sprawiać trudność mniej wyrobionym użytkownikom bazy. By temu zaradzić, zostały one opatrzone komentarzami, w których zawarte są podstawowe informacje co do ich statusu w świetle tradycyjnych i nowoczesnych propozycji podziału świata ożywionego. Komentarze te mają ograniczoną objętość ze względów technicznych. Użytkownicy chcący rozszerzyć swoją wiedzę mogą skorzystać z literatury fachowej cytowanej w komentarzach do poszczególnych terminów taksonomicznych, lub z podręczników i serii monograficznych zacytowanych poniżej.

Zastosowane kryteria doboru słów kluczowych sprawiają, że zaproponowany dla potrzeb niniejszego słownika schemat systematyki świata żywego jest wybitnie uproszczony, wybiórczy i niekompletny, ale za to dostosowany do poziomu wiedzy, na którym bazowano, tworząc większość opracowań archiwalnych PIG. Z tych samych względów jest on także łatwy w obsłudze dla nie-specjalistów, którzy stanowią zdecydowaną większość użytkowników CBDG. Z drugiej strony, zastosowane w słowniku tradycyjne terminy systematyczne są zrozumiałe dla każdego specjalisty. Na przykład, mimo istnienia szeregu konkurencyjnych systemów klasyfikacji małżów (przegląd w Schneider 2001), każdy specjalista od tej grupy będzie rozumiał zakres jednostek taksonomicznych z tradycyjnego podziału Newella (1965), na którym przez dziesięciolecia opierali się paleontolodzy.

W celu uzyskania większej przejrzystości przy konstrukcji schematu systematycznego zrezygnowano z jego formalnej hierarchizacji na podstawie kategorii systematyki zoologicznej i botanicznej. Wynika to z panującego w światowej literaturze zróżnicowania, np. co dla jednego badacza jest rzędem, to dla drugiego gromadą.

W cudzysłowy ujęto terminy nieformalne, mające znaczenie tradycyjne, ale mocno zakorzenione w świadomości potencjalnych użytkowników i przez to wygodne w użyciu („Algae”, Pisces”).

Słownik jest otwarty, co umożliwia jego dalszą rozbudowę w miarę istniejących potrzeb.  Nowe hasła wprowadzane są wyłącznie przez osobę administrującą słownikiem lub przez innego przeszkolonego do tego celu pracownika PIG.  Wszelkie uwagi dotyczące konstrukcji i zawartości słownika, a także potrzebę dodawania nowych haseł można zgłaszać na adres ewa.machalska@pgi.gov.pl   lub telefonicznie 0 22 849-53-51 wew. 212.